Eylemlerin özne ve nesne durumlarına göre farklı özellikler göstermesine eylem çatısı denir. Eylem çatısı iki yönden incelenir:

A. NESNEYE GÖRE ÇATI: Eylemler, cümlede nes­ne alıp almamaları açısından dörde ayrılır:

1. GEÇİŞLİ EYLEMLER: Nesne isteyen, alan eylem­lere denir. "Kimi, Neyi" sorularına cevap verir.

Bu kitabı iki günde okudum. (Belirtili nesne- Geçişli eylem)

Eve gelirken gazoz almış. (Belirtisiz nesne- Geçişli eylem)

2. GEÇİŞSİZ EYLEMLER: Nesne istemeyen, alma­yan eylemlerdir.

Sahilde uzun uzun yürürdük. (Geçişsiz eylem)

3. OLDURGAN EYLEMLER: Nesne gerektirmeyen (geçişsiz) eylemlerin "-t, -dir, -(i)r" ekleriyle nesne alır duruma getirilmesidir.

Bebek erken uyudu. (Özne- Geçişsiz eylem)

Annesi bebeği erken uyu-t-tu. (Oldurgan eylem)

Telefonu çal- dır-dı.

4. ETTİRGEN EYLEMLER: Nesne alan (geçişli) ey­lemlerin "-t, -dir, -(ı) r" ekleriyle geçişlilik dereceleri artırılır. Eylem birden fazla varlığı etkiler. Başkasına yaptırma anlamı vardır.

(Ben) Kitap okudum. (Geçişli Eylem)

Öğrencilere kitap oku- t- tum. (Ettirgen Eylem)

B. ÖZNEYE GÖRE ÇATI:Eylemler, özne durumları bakımından dörde ayrılır:

1. ETKEN EYLEMLER: Öznesi (işi yapan) belli olan eylemlerdir.

Sınıfa girdik. (Biz) Anılarınızı anlatın. (Siz)

Etken eylemlerde özneyi etkileyen "-(i)l; (i) n, -(i)ş" ekleri bulunmaz. Bu eklerden birini alan eylem etken çatılı olmaktan çıkar. Sonuç olarak bütün kökler et­kendir.

2. EDİLGEN EYLEMLER: Öznesi belli olmayan ey­lemlerdir. Etken eylemler, "-(i)l, -(i)n" eki alınca edil­gen eylem olur.

Yerler silindi.

Sınıfa girildi.

Edilgen eylemlerin bir kısmında "belirtisiz nesne" bu­lunur. Özne gibi görünen bu öğeye "sözde özne" de denir. Edilgen eylemlerin bazıları nesne almazlar.

Hırsız yakalandı. (Biz. N) Sözde Özne

Sınav sonuçları İncelendi. (Biz. N) Sözde Özne

Bu rüzgârda dışarı çıkılmaz. (Sözde özne yok.)

3. DÖNÜŞLÜ EYLEMLER:Öznenin yaptığı iş yine Özneyi etkilemektedir, yani özne işi kendisi etkilenecek şekilde yapmaktadır. Bu nedenle nesne istemez.

Okula gitmek için hazırlandım. (Kendimi hazırladım.)

Salıncakla sallandı. (Kendini salladı.)

Dönüşlü eylemlerde çatı eki olarak "-(i)n" ve "(i)l" kullanılır. Aynı ekleri alan edilgen çatıyla karıştırmamak için edilgen çatıda özne olma­dığı, dönüşlü çatıda gerçek Özne olduğu unutul­mamalıdır. Ayrıca edilgen çatılı eylemlerde be­lirtisiz nesne olabilir, dönüşlü eylemlerde nesne genellikle yoktur.

Halk, köy meydanında toplanmış. (Özne)-Dönüşlü Eylem

Ağaçtaki meyveler toplanmış. (Sözde özne) ' Edilgen Eylem

Toplantıya Başar da katılmış. (Özne) Dönüşlü Eylem

Bazı eylemlerde "kendi kendisine olma, kendi kendine yapma ve öze dönme" anlamı vardır. Bunlar da dönüşlü eylemdir.

Fırtına kesildi.

Saçları dökülüyormuş.

4. İŞTEŞ EYLEMLER: İşin birden çok özne tarafın­dan birlikte ya da karşılıklı yapıldığını bildiren eylemlerdir. Eylemlerde işteşlik "-ş" eki ile sağlanır.

Olayı hatırladıkça gülüşüyorduk. (Birlikte)

Yolda onunla karşılaştım. (Karşılıklı)

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu
 
Popüler Sayfalar:
Son Ziyaretler:
Ek Fiil (Ek Eylem)     Akdeniz     Açıkoturum     Karşıtlık Bildiren Cümleler     R Sözlüğü (Deyim)     Ahmet Mithat Efendi     Halide Edip Adıvar     Memduh Şevket Esendal     Goriot Baba     Milli Edebiyatta Şiir     Fakir Baykurt     Az Gittik Uz Gittik     Sokakta     Zeytindağı     U-Ü Sözlüğü (Deyim)     TAAŞŞUK-U TALAT ve FITNAT     Fatih Harbiye     Bu Ülke     Çankaya     Aşık Edebiyatı Özellikleri     Hoca Dehhani     Kesme İşareti     Çocuk Şiirleri     Garip Akımı (Birinci yeniciler)     Drina Köprüsü     Howard Pyle     Makale     Kelile ve Dimne     Şamatalı Köy     Gogol     Nabizade Nazım     Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz     Miskinler Tekkesi     Basit Cümle     Fuzuli     Memleket Hikayeleri     Koşul Sonuç Cümlesi     Dokuzuncu Hariciye Koğuşu     İsim (Ad) Kökleri     Birinci Dönem Tanzimat Edebiyatı     Destanlar     Sait Faikin Hikayeciliği     Türkçenin Sırları     Özne Eksikliği     Deyimler     İsimden İsim Yapan Ekler     İnsan Ne İle Yaşar     Sol Ayağım     Atasözleri     Mor Salkımlı Ev     Onlar da İnsandı     İsmin Yönelme Durumu     Mecaz Anlam     Necip Fazıl Kısakürek     Kaynaştırma Harfleri (Kaynaştırma Sesleri)     Masal Nedir     Mevlananın Mesnevisi     Anadolu Notları     Divan Şiiri     İkinci Yeniciler     Boğaziçi Şıngır Mıngır     Ek Yanlışlığı     Cemo     Safahat     Köroğlu     Şeyhi     Ülkemin Efsaneleri     Değirmenden Mektuplar     İnci     Mumcunun Faresi     Kuyucaklı Yusuf     Paragrafta Ana Düşünce (Anafikir)     Sıra Noktalar     Bilmeceler     Forum     Damla Damla     Gustave Flaubert     Nedim     Açıklama İlişkisi     Mürebbiye     Baki     Kendi Gök Kubbemiz     Ömer Seyfettin     Bahaeddin Özkişi     Fecr-İ Ati Edebiyatı     T Sözlüğü (Deyim)     Şermin     Faust     Türküler     Maniler     Sahnenin Dışındakiler     Yankılı Kayalar     Şeyh Galip     Paragrafta Konu     İntibah     Tırnak İşareti     Divan Edebiyatı Özellikleri     Süleyman Çelebi     Ali Şir Nevai     Anlamca Çelişen Cümleler    
Coğrafya
Coğrafya Sitesi
Tarih Sitesi
Türkçe Sitesi
Bilgi Sitesi
Bilgiler