Anlatımın temel birimi cümledir. Düşündüklerimizi, duyduklarımızı, tasarladıklarımızı ya da yaşadıklarımızı karşımızdakilere tam olarak iletebilme, cümle kurabilme gücümüze bağlıdır. Doğrusu cümlelerimizin açık, duru, yalın dilin işleyiş kurallarına uygun ve dilbilgisi yönünden doğru olmasıyla ilgilidir. Cümlelerimiz bu niteliklerden yoksunsa, duru, yalın, açık değilse, iletmek istediklerimiz tam iletemeyiz. İster istemez karşımızdakiler, anlatmak istediklerimizi tam olarak anlayamazlar ya da eksik, yanlış anlarlar.
Cümle bir yargı birimi olduğuna göre, cümledeki her sözcüğün bu yargıyı oluşturmada bir işlevi olmalıdır. Böyle değilse aynı anlama gelen ya da aynı işlevi yerine getiren sözcükler birlikte kullanılmışsa, o cümle duru değildir. Duruluktan yoksun cümlelerle oluşturulan yazılar da uzatılmış, doldurulmuş yazılardır.
Cümle içinde tek başına sıfat göremeyiz. Her zaman kendisinden sonra gelen adı ya niteler ya da belirtir. Bu durumda bir sıfat ve bir adın oluşturduğu tamlamalara sıfat tamlamaları deriz. Güzel (sıfat) günler (isim) : güzel sözcüğü bir adı "günleri" nitelemiş. Bu çocuklar : Bu sözcüğü bir adı işaret yoluyla belirtmiş. Güzeli severim : Adlaşmış sıfat (Güzel insanı severim). (Devam)
Sıfatlar isimleri renk, durum, biçim bakımından niteleyen; sayı, soru belgisizlik, işaret yoluyla belirten sözcüklerdir.
SIFATLAR
A. NİTELEME SIFATLARI B. BELİRTME SIFATLARI
1. İşaret sıfatı
2. Sayı sıfatı
a. Asıl sayı sıfatı
b. Sıra sayı sıfatı
c. Üleştirme sayı sıfatı
ç. Kesirli sayı sıfatı
3. Belgisiz Sıfat
4. Soru sıfatı
Örnek: Yaşlı adam eski tüfeğini alıp yemyeşil tepelerin güzel mekânlarına doğru yola çıktı. Yolda iki kişiye rastladı. Biri bu yol iyi bir yol değil dedi.
A. NİTELEME SIFATLARI
İsme soracağınız nasıl sorusunun karşılığıdır. İsimleri renk, durum, biçim bakımından nitelerler.
Örnek: Zaman esrarengiz yüzünün iyi yüzlere yine gösteriyor.
Saadet dakikaları güzel anılarla süslendi.
Hastalıklı yüzler yuvarlak masalarda sorgulandı.
Kara gözlüm beni neden bekler?
B. BELİRTME SIFATLARI
İsimleri sayı, soru, belgisizlik, işaret bakÄ... (Devam)
"Ben" bir kişiyim, benim bir adım (Abdullah) var. "Ben" sözcüğü Abdullah yerine kullanılmıştır. 1. Kişi (Şahıs) Zamirleri Kişi adlarının yerine kullanılan sözcüklerdir. Ben, sen, o; biz, siz, onlar NOT: "kendi" sözcüğü dönüşlülük zamiridir. Cümle içinde genellikle pekiştirme görevinde kullanılır. Kişi zamirlerinin bütün özelliklerini "kendi" sözcüğünde de görebiliriz. Örnek: Bu resmi kendim yaptım. 2. Gösterme (İşaret) Zamiri Gösterme yoluyla adların yerini tutan sözcüklerdir. O, bu, şu, onlar, bunlar, şunlar Örnek: Şunun sesini kapatın (radyonun). NOT: "O" sözcüğü bir kişi yerine kullanıldıysa kişi zamiri, nesne yerine kullanıldıysa işaret zamiri olur. Örnek: O, benimle ilgilenmedi (O, kişi zamiri... (Devam)
Eylemin, eylemsinin, sıfatın ve zarfın anlamlarını etkileyen sözcüklerdir. Örnek: "Tabiat yemyeşil görünüyordu" cümlesinde görünme eyleminin nasıl yapıldığını belirten yemyeşil sözcüğü bir zarftır. Örnekler: "Onları sık sık görmeniz gerekiyor." zarf + eylemsi "Çok güzel bir ev". zarf + sıfat + isim "Çok iyi konuşuyor" zarf + zarf + eylem
Anlam Yönünden Zarflar 1. Durum Zarfları Eylem ve eylemsilerin anlamlarını durum yönünden etkileyen sözcüklerdir. - Güzel görünüyor. - Ne de tatlı konuşuyor.
2. Zaman Zarfları Yüklemin ve eylemsinin ne zaman yapıldığını bildiren sözcüklerdir. Gece gündüz çalışarak bitirdi. Sabahları kahvaltımı yaparım.
3. Nicelik Zarfları a) Eşitlik Zarfları: Eyleme, eylemsiye eşitlik anlamı katan sözcüklerdir.... (Devam)
Fiiller, fiilimsileri, sıfatları ya da kendi cinsinden sözcükleri soru, mikatr, zaman, yer-yön, vasıta şeklinde niteleyen/ niceleyen sözcüklere zarf denir.
Örnek: Babam bu konuşmayı iyi hazırladı.
Zarf Fill
Babam bu konuşmaya iyi hazırlanıp gitti.
Zarf Fiilimsi
Babam bu konuşmaya çok iyi hazırlandı.
Zarf Zarf Fiil
Babam çok iyi bir adamdır.
Zarf Sıfat İsim
ZARF ÇEŞİTLERİ
A. DURUM ZARFLARI
Durumca fiilleri veya fiilimsileri niteleyen zarflardır. Fiillere veya fiilimsilere soracağımız, "Nasıl..?" sorusunun karşılığıdır.