GEZİ YAZISI

Gezilip görülen yerlerle ilgili bilgi, gözlem, yaşantı ve izlenimlerin aktarılmasıyla oluşturulan metinlere gezi yazısı denir.

Gezi yazısı bilgilendirme amacı güdülerek oluşturulan bu nedenle de öğretici metinler içinde sınıflandırılan bir metin türüdür.

Gezi Yazısında anlatılan yerlerin;

*tarihsel kimliği

*coğrafi konumu

*iklim özellikleri

*doğal güzellikleri

*ekonomisi

*kültürel özellikleri hakkında bilgi verilir.

Gezi yazıları okuyucularda anlatılan yerle ilgili meraklarını kamçılamalıdır. Bir gezi yazısının ilgi çekici olması, yazarın gezdiği yeri, oraya özgü nitelikleri öne çıkararak anlatmasına bağlıdır. Bu durum yazarın aynı zamanda iyi bir gözlemci olmasına bağlıdır.

Bir metnin gezi yazısı özelliğini kazanmasının ilk koşulu metnin gerçekten bir geziyi konu edinmesidir. Gezi yazısı gezilen yerlerin, merkeze alındığı bu yerlerin türlü özelliklerinin anlatılmaya çalışıldığı bir metin türüdür.

Gezi yazısı öğretici yönü ağır basan ama aynı zamanda kişisel yaşamı da konu alan bir metin türüdür.

Gezi yazısında öznellik söz konusudur. Gezilen yerlerle ilgili her şeyi anlatma zorunluluğu yoktur. Çünkü gezi yazısı yazarı kişi, mekan ve olayları kendine göre değerlendirerek yaşadıklarıyla harmanlayarak metne aktarır.

Gezi yazılarında öyküleyici, açıklayıcı ve betimleyici anlatımdan yararlanılır. Yer yer de söyleşmeye bağlı anlatımdan yararlanılır.

Gezi yazılarında dil göndergesel işlevde kullanılır. Ancak bunun yanında alıcıyı harekete geçirme işlevinde de kullanılabilir. Anlatım açık, yalın, duru, akıcı ve sürükleyici olmalıdır.

TARİHİ GELİŞİMİ

Bu yazılara eskiden "Seyahatname" denirdi. Bugüne kadar oluşturulmuş bütün seyahatnameler içinde Marco Polo, İbn-i Batuta ve Evliya Çelebi seyahatnameleri büyük önem taşımaktadır.

Dünya edebiyatı tarihinde ilk gezi yazısı metinlerine Bizanslı gezgin Priskos ile Kilikyalı gezgin Zemarchos'un eserleri örnek gösterilebilir.

Gezi yazısı türündeki metinlerden oluşmuş ilk Türkçe eser Seydi Ali Reis tarafından yazılmış Miratü'l Memalik adlı eserdir. Eser Seydi Ali Reis'in Mısır Kaptanlığı görevine getirilmesinden başlayarak Hindistan yolculuğu ve İstanbul'a dönünceye kadar başından geçenler anlatılmıştır. Üç buçuk süren maceralı yolculuğunda yaşadıklarını ve gördüklerini anlatan Ali Reis,eserinde yer yer şiirler de ekleyerek metne ayrı bir hava katmıştır.

Edebiyat tarihimizde gezi yazısı türündeki metinlerden oluşan ikinci eser Trabzonlu Aşık Mehmet tarafından yazılan "Manaziru'l Avamil'dir.

Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinin edebiyatımızda önemli bir yeri vardır.10 ciltten oluşan bu eserde Evliya Çelebi 40yıllık gezilerinden elde ettiği coğrafi, kültürel,tarihi bilgileri akıcı ve mübalağalı bir dile anlatmıştır.

Piri Reis'in Kitab-ı Bahriyesi ile Katip Çelebi'nin Cihannüma adlı eseri de kimi bölümleri ile gezi yazısı türüyle benzerlik gösterir.

Nabi'nin Tuhfetü'l Harameyn adlı eseri Hac yolculuğunu anlattığı eserdir.

Osmanlı Devleti'nin elçilik ile görevlendirdiği kişilerin yazdığı sefaretnameler de gezi yazısı ile benzerlik gösterir.

Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi'nin Paris Sefaretnamesi,Şehdi Osman Efendi'nin Rusya Sefaretnamesi, Silahdar İbrahim Paşa'nın Sefaretname-i Necati, Yasincizade Seyyid Abdulvahab Efendi' nin Musavver İran Sefaretnamesi bu eserlere örnektir.

Keçicizade İzzet Molla'nın Mihnet Keşan adlı eseri gezi yazısı-anı türünde değerlendirilir. Keçecizade İzzet Molla, mesnevi biçiminde yazdığı bu eserinde, Keşan'a sürülmesini, yolculuk sırasında ve Keşan'dayken gördüklerini ve yaşadıklarını, sürgün hayatının bitimini ve İstanbul'a dönüşünü anlatmıştır.

19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türkçe gezi kitaplarının sayısında artış olmuştur.

19. yüzyılın sonlarında yayımlanıp gerçek bir gezi yazısı niteliği taşıyan eser Ahmet Mithat Efendi'nin "Avrupa'da Bir Cevelan" adlı kitabıdır. Yazar bu eserinde İstanbul'dan Stockholm'e yaptığı tren yolculuğu ve dönüşünde uğradığı birçok Avrupa kentine ilişkin gözlemve izlenimlerini anlatmıştır.

Cumhuriyet döneminde gezi yazısı alanında önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemin önemli gezi yazarları arasında Falih Rıfkı ATAY vardır. Atay'ın Denizaşırı, Taymis Kıyıları, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları, Hind, Yolcu Defteri, Gezerek Gördüklerim adlı eserlerinde gerek ele alınan konular gerek gözlem gücü gerekse anlatım ustalığı bakımından değerli ve dikkat çekici eserlerdir.

Cumhuriyet döneminde gezi türünde eser veren diğer yazarlara arasında "Finlandiya" adlı kitabıyla Şükûfe Nihal'i, "Bir Vagon Penceresinden" ve "Ankara- Bükreş" adlı kitaplarıyla Sadri ERTEM'i, "Anadolu Notları" adlı iki ciltlik kitabı ile Reşat Nuri GÜNTEKİN'i ve "Tuna'dan Batı'ya" adlı eseri ile İsmail Habib SEVÜK'ü sayabiliriz.

Günümüz yazarları arasında "Mavi Yolculuk" ve " Mavi Anadolu" adlı eserleri ile Azra ERHAT, "Düşsem Yollara Yollara" adlı eseriyle Haldun TANER, " Canım Anadolu" adlı eseri ile Bedri Rahmi EYÜPOĞLU vardır.

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
E-Mail:
Mesajınız:
Doğrulama: Güvenlik Kodu
 

Bu Sayfa Şunlarla Da İlgili Olabilir

  • türkçe ile ilgili gezi yazısı (03 Haziran 2015)
  • gezi yazısı (03 Mayıs 2015)
  • gezip gorulen bir yerin gezi turunun ozellikleri ile anlatilmasi (08 Şubat 2014)
  • gezi turunun ozellikleri ve gezip gorulen bir yerin gezi turunun ozelliklerine gore anlati (02 Şubat 2014)
  • oznel bir gezi yazisi (20 Ocak 2014)
  • gezi yazisi (15 Ocak 2014)
  • gezi yazisinin metin üzerinde isim ve sifatlarini göster (10 Ocak 2014)
  • gezi yazısında öznellik olur mu (25 Aralık 2013)
  • Gezi yazısı seklinde oluşturulmuş edebi eserler (21 Aralık 2013)
  • gezilen bir yerin gezi türüne uygun anlatılması (07 Aralık 2013)
Popüler Sayfalar:
Ek Fiil (Ek Eylem)     Akdeniz     Açıkoturum     R Sözlüğü (Deyim)     Halide Edip Adıvar     Memduh Şevket Esendal     Goriot Baba     Az Gittik Uz Gittik     Sokakta     Zeytindağı     U-Ü Sözlüğü (Deyim)     TAAŞŞUK-U TALAT ve FITNAT     Çankaya     Aşık Edebiyatı Özellikleri     Hoca Dehhani     Çocuk Şiirleri     Garip Akımı (Birinci yeniciler)     Drina Köprüsü     Howard Pyle     Makale     Kelile ve Dimne     Şamatalı Köy     Gogol     Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz     Miskinler Tekkesi     Basit Cümle     Fuzuli     Memleket Hikayeleri     Dokuzuncu Hariciye Koğuşu     Birinci Dönem Tanzimat Edebiyatı     Destanlar     Sait Faikin Hikayeciliği     Türkçenin Sırları     Deyimler     İsimden İsim Yapan Ekler     Sol Ayağım     Atasözleri     Mor Salkımlı Ev     Onlar da İnsandı     İsmin Yönelme Durumu     Masal Nedir     Mevlananın Mesnevisi     Anadolu Notları     Divan Şiiri     İkinci Yeniciler     Boğaziçi Şıngır Mıngır     Cemo     Safahat     Köroğlu     Ülkemin Efsaneleri     Değirmenden Mektuplar     İnci     Kuyucaklı Yusuf     Paragrafta Ana Düşünce (Anafikir)     Sıra Noktalar     Bilmeceler     Forum     Damla Damla     Mürebbiye     Kendi Gök Kubbemiz     Ömer Seyfettin     Bahaeddin Özkişi     Fecr-İ Ati Edebiyatı     T Sözlüğü (Deyim)     Faust     Maniler     Sahnenin Dışındakiler     Yankılı Kayalar     Şeyh Galip     İntibah     Süleyman Çelebi     Anlamca Çelişen Cümleler     G Sözlüğü (Deyim)     Ulama     Oliver Twist     Anlamca Yakın Cümleler     Didaktik Şiir     Balım Kız Dalım Oğul     Kalpaklılar     İletişim Nedir     Kısa Çizgi     Charles Dickens     Eylemde Yapı     Sait Faik Abasıyanık     Samiha Ayverdi     Birleşik Cümle     Gora     Tanzimat Dönemindeki İlkler     Eylem Çatısı     Recaizade Mahmut Ekrem     Serbest Ölçü     Y Sözlüğü (Deyim)     Bize Göre     Boğaziçi Mehtapları     Suyu Arayan Adam     Serçe Kuş     Halit Ziya Uşaklıgil     Orhan Veli Kanık     O-Ö Sözlüğü (Deyim)     Pir Sultan Abdal    
Coğrafya
Coğrafya Sitesi
Tarih Sitesi
Türkçe Sitesi
Bilgi Sitesi
Bilgiler